Siapakah Syiah?

اَلسَلامُ عَلَيْكُم وَرَحْمَةُ اَللهِ وَبَرَكاتُهُ

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ

Siapakah Syiah? (kredit kepada Ustaz Wadi Anuar dan Team)

Suatu Tinjauan Awal Sejarah Istilah Syiah sering muncul dalam perbincangan sejarah Islam, khususnya apabila membicarakan tentang Sayyidina Ali bin Abi Talib r.a. Namun begitu, untuk memahami siapakah Syiah sebenarnya, perlu dilihat terlebih dahulu makna asal istilah tersebut serta perkembangan yang berlaku dalam sejarah umat Islam. Dari sudut bahasa Arab, perkataan syī‘ah bermaksud pengikut, penyokong atau kelompok yang mengikuti seseorang. Dalam konteks sejarah awal Islam, istilah ini digunakan untuk merujuk kepada orang-orang yang menyokong Sayyidina Ali bin Abi Talib r.a. serta mencintai beliau. Mereka berpendapat bahawa Ali lebih layak memegang jawatan khalifah selepas kewafatan Rasulullah ﷺ. Pada peringkat awal sejarah Islam, terdapat sebahagian sahabat yang dikenali sebagai penyokong Ali. Antaranya termasuk Salman al-Farisi, Abu Dzar al-Ghifari, ‘Ammar bin Yasir, Hudhaifah bin al-Yaman dan Jabir bin Abdullah r.a. Walau bagaimanapun, selepas kewafatan Rasulullah ﷺ, para sahabat akhirnya sepakat melantik Abu Bakar al-Siddiq r.a sebagai khalifah pertama. Sayyidina Ali sendiri memberikan bai‘ah kepada Abu Bakar, sebagaimana beliau juga memberikan bai‘ah kepada Umar ibn al-Khattab dan Uthman ibn Affan r.a. Bahkan dalam sejarah pemerintahan mereka, Ali turut terlibat dalam pentadbiran negara dan menjadi antara tokoh penting dalam kalangan sahabat. Hal ini menunjukkan bahawa walaupun wujud orang yang lebih cenderung kepada Ali, mereka tetap berada dalam kesatuan umat Islam di bawah kepimpinan para khalifah. Selepas beberapa generasi, istilah Syiah mula mengalami perubahan makna. Muncul kelompok yang mendakwa sebagai pengikut Ali tetapi membawa pemikiran yang berbeza daripada maksud asal tersebut. Sebahagian daripada mereka memasukkan pelbagai cerita dan ajaran yang tidak mempunyai asas dalam Islam sehingga menimbulkan perpecahan dalam kalangan umat Islam. Dalam kalangan kelompok ini juga muncul golongan yang melampau dalam memuliakan Ali. Ada yang mengatakan bahawa Ali bukan sekadar manusia biasa. Bahkan terdapat kelompok yang melampaui batas sehingga mendakwa bahawa Ali mempunyai sifat ketuhanan. Antara kelompok yang disebut dalam sejarah ialah Saba’iyyah, iaitu pengikut Abdullah bin Saba’. Golongan ini mendakwa bahawa Allah berada dalam diri Ali dan bahawa Ali adalah Tuhan. Dakwaan seperti ini jelas bertentangan dengan ajaran Islam. Dalam riwayat sejarah juga disebut bahawa Sayyidina Ali sendiri menentang fahaman tersebut dan mengambil tindakan terhadap golongan yang menyebarkannya. Dalam masa yang sama, sumber-sumber sejarah menunjukkan bahawa hubungan antara Ahlul Bait dan para sahabat Nabi sebenarnya baik dan saling menghormati. Terdapat banyak bukti yang menunjukkan wujudnya hubungan kekeluargaan dan kasih sayang antara mereka. Sebagai contoh, Sayyidina Ali r.a menamakan sebahagian anaknya dengan nama Abu Bakar, Umar dan Uthman. Muhammad bin Abi Bakar pula dibesarkan dalam jagaan atau asuhan Ali. Selain itu, terdapat juga hubungan perkahwinan antara keluarga Ahlul Bait dan para sahabat Nabi. Imam Ja‘far al-Sadiq pernah menyebut bahawa beliau dilahirkan oleh keturunan Abu Bakar sebanyak dua kali. Hal ini kerana ibunya ialah Ummu Farwah binti al-Qasim bin Muhammad bin Abi Bakar, dan neneknya (ibu kepada Ummu Farwah) pula ialah Asma’ binti Abdul Rahman bin Abi Bakar. Beliau juga berkata: “Sesungguhnya orang-orang bodoh atau keji dari Iraq mendakwa bahawa aku berlepas diri daripada Abu Bakar dan Umar, sedangkan kedua-duanya adalah datukku.”

Dalam riwayat lain, Ali bin al-Husain (Zain al-Abidin) atau dikenali Ali Zain al-Abidin al-Sajjad kerana banyak bersujud (kerap solat sepanjang malam). Beliau pernah berhadapan dengan sekelompok orang yang mencela Abu Bakar, Umar dan Uthman r.anhm. Beliau kemudian bertanya kepada mereka sama ada mereka itu termasuk dalam golongan Muhajirin atau Ansar yang disebut dalam al-Quran.

Apabila mereka menjawab tidak, beliau menegaskan bahawa mereka juga bukan termasuk dalam golongan yang datang selepas para sahabat dengan hati yang bersih terhadap mereka (khulafa al-rasyidin). Peristiwa ini menunjukkan bahawa dalam tradisi Ahlul Bait sendiri, penghormatan terhadap para sahabat merupakan sesuatu yang sangat ditekankan. Kesimpulannya, dari sudut sejarah, istilah Syiah pada asalnya bermaksud pengikut atau penyokong Sayyidina Ali bin Abi Talib r.a. Namun dalam perkembangan kemudian, muncul pelbagai kelompok yang menggunakan nama tersebut dengan fahaman yang berbeza-beza. Sebahagian daripada mereka bahkan melampaui batas sehingga menisbahkan sifat ketuhanan kepada Ali. Memahami latar sejarah ini membantu kita melihat bahawa istilah Syiah bukanlah konsep yang statik, tetapi telah mengalami perubahan makna sepanjang perjalanan sejarah umat Islam. Rujukan Kitab Ahlu Qiblat karya al-Ustaz al-Imam Muhammad Zaki Ibrahim rah. (Raid al-‘Asyirah al-Muhammadiyah)

Semoga sedikit sebanyak mendapat ilmu. InsyaAllah.